24.05.2018. Četvrtak
Posetilačke staze
Posetilačka staza Ludaš - KIREŠ Istočna staza

Specijalni rezervat prirode “LUDAŠKO JEZERO”

Posetilačka staza Ludaš - KIREŠ Istočna staza 2300 m

87_1.jpg 

 1. Geološko - pedološke karakteristike

Ludaško jezero pripada eolskom tipu jezera. Jezero je dugo oko 4 km i pruža se u pravcu sever-jug u međudinskoj udolini. Dok se zapadna obala manje više blago uzdiže iz jezera, dotle je za Ludaš karakteristična visoka, strma, istočna lesna obala 5-6 m visoka iznad nivoa jezera. Visoka „žuta obala“, koju odlikuju lesne kose i odseci, nastala je erozijom talasa pod uticajem vladajućih vetrova. Takvu obalu nema ni jedno eolsko jezero kod nas, pa je samim tim interesantna za zaštitu kao stanište određenih, specifičnih biljnih i životinjskih vrsta i njihovih zajednica.

Ludaš je plitko nizijsko jezero. Novija istraživanja su utvrdila da je severni deo jezera dublji, a južni kraj izrazito plitak. Dubina vode samo na severozapadnom delu jezera dostiže 2 metra (maksimalna dubina 2.25 m), a dubina centralnog dela jezera se kreće oko 1.5 m. Istočna strana jezera, nazvana Suvi rit, ima dubinu manju od jednog metra, isto kao i južni deo, počevši od čistine Tabor.

U okolini Ludaškog jezera ima više tipova zemljišta (posledica geoloških, klimatskih i hidroloških uslova). Pesak je severno od jezera, a les- istočno, zapadno i južno. Na granici peska i lesa se javljaju prelazni tipovi zemljišta, a procesi zaslanjivanja stvaraju razne tipove slatina na nižim delovima terena. Različit spektar tipova zemljišta, uslovio je pojavu velikog broja raznih tipova vegetacije i doprinosi raznovrsnosti područja.

2. Zaštićene biljne vrste

Prirodna vegetacija u Specijalnom rezervatu prirode „Ludaško jezero“ je opstala samo u vidu manje-više izolovanih ostrvaca unutar poljoprivrednog predela. Na tim izolovanim fragmentima, raznovrsnost zemljišnih tipova i odlika zaslanjenih podzemnih voda da su blizu površine, doprineli su da biljni pokrivač čini mozaik specifičnih zajednica, a to uslovljava i veliku raznovrsnost životinjskog sveta koji ga prati.

Registrovana su mnoga staništa retkih, reliktnih, endemičnih i globalno značajnih vrsta. Među njima su orhideje, gorocvet, kozinac, barska perunika i druge. Ove vrste su najvredniji predstavnici osetljivih ekosistema Panonske nizije i šire i zakonski se štite kao prirodne retkosti flore Srbije.

Čišćenjem staništa ovih vrsta od nepoželjne vegetacije i kontrolisanim primenjivanjem tradicionalnih načina korišćenja prostora (košenje, ispaša), sačuvaćemo te retke vrste i za budućnost.

3. Prstenovanje i praćenje ptica

Bogatstvo ornitofaune Ludaškog jezera oduvek je privlačilo mnoge ornitologe i ljubitelje ptica. Prvi zapis o pticama Ludaša datira sa kraja XVIII veka. Na teritoriji Rezervata do sada je evidentirano preko 230 vrsta ptica, od kojih se polovina ovde i gnezdi, a polovina tokom seobe dolazi da se hrani i odmori, ili provede period zimovanja.

Važan faktor raznovrsnosti ornitofaune je prisustvo različitih tipova staništa. Mozaik poplavnih livada, šumaraka i stepskih staništa, čini sa jezerom nedeljivu celinu značajnu za život brojnih vrsta ptica. Ovo područje je izuzetno značajna migratorna tačka. Monitoring seobe ptica se na Ludašu odvija od 1985. godine i to je jedno od najstarijih mesta u našoj zemlji gde je započeo jedinstven i kontinuiran program istraživanja selidbe ptica.

4. Vodni režim jezera – Kireš

Najvažnija pritoka jezera u prošlosti je bio vodotok Kireš, koji je bio povezan sa jezerom preko svog plavnog područja, a kod visokih vodostaja je igrao i ulogu otoke. Povezanost sa Kirešom je bila od presudnog značaja za kvalitet vode jezera. Plavno područje Kireša, (depresija Pereš) uz jezero ima površinu od 80 hektara. U njegovom južnom delu, istočno od Ludaša, Kireš je formirao jezero u dužini od oko jedan kilometar, koje je bilo sastavni deo tadašnjeg kompleksa vlažnih staništa.

1958. godine regulacijom toka Kireša nestaje jezero na poplavnom području Kireša, na njegovom mestu se razvijaju vlažne livade. Poplave Kireša se smanjuju. Kireš se uliva u jezero u svom nivou, kanalizovanom koritu i izlazi iz jezera preko ustave kod Nose. Nivo jezera se reguliše ustavom, sa maksimalnom vrednošću na koti 97,57 metara nadmorske visine u skladu sa potrebama vodoprivrede.

1973. godine regulacijom voda na celom prostoru vodozahvata Kireša se stvara kanalska mreža za odvodnjavanje. Nivo podzemne vode na Perešu se smanjuje za 1,5 metara, što dovodi do izumiranja florističkih retkosti ovog lokaliteta. Na Perešu počinje eksploatacija nafte i izgrađuje se sabirna stanica. Izgradnjom asfaltnog puta između Hajdukova i Nose uz obalu jezera, nasipom puta, Pereš se fizički odvaja od jezera. Jedini koridor između vlažnih livada i jezera je kanalizovano ušće Kireša.

Krajem 80-tih godina, kao rezultat uspešnog odvodnjavanja regiona, priliv vode Kireša se smanjuje, a glavni izvor vode za jezero postaje kanal Palić-Ludaš.